تفكر سيستمي به زبان ساده

ترکیب سیستم

 

وقتی با عینک سیستمی به پدیده های مختلف مثل اتومبیل، درخت، حیوان، انسان، مدرسه، کارخانه، شهرداری، بیمارستان و ... نگاه می کنیم. وجوه مشترکی را در این پدیده های متفاوت می بینیم. هدفمندی، کلیت و روابط متقابل اجزا، مواردی بودند که در بخشهای قبل به آنها اشاره کردیم.

علاوه بر این پدیده های مذکور از نظر ترکیب اجزایشان نیز مشابهت هایی دارند. هر سیستم از اجزایی تشکیل شده است و هر جزء نقش خاصی را به منظور تحقق هدف سیستم ایفا می کند. لذا میتوان گفت همه سیستمها از اجزای زیر تشکیل شده اند:

-                 داده یا ورودی (input )

-                 فرآیند (process )

-                 ستاده یا خروجی (output )

-                 بازخور (feedback )

-                 محیط (environment )

حال ببینیم این اجزای مشترک چه چیزهایی هستند و چه نقشی در سیستم ها ایفا می نمایند:

داده، ورودی یا درونداد: داده ها عبارتند از کلیه آنچه که به نحوی وارد سیستم می شود و تحرک و فعالیت سیستم را سبب می گردد. بدیهی است که بدون تزریق داده، ادامه حرکت سیستم امکان پذیر نمی باشد موجودات زنده بدون مصرف آب و غذا و تنفس قادر به ادامه حیات نیستند. در یک کارخانه، داده ها عبارتند از: نیروی انسانی، مواد اولیه، سرمایه، انرژی، تکنولوژی، اطلاعات و غیره.

- در یک مدرسه، مغازه و یا یک اتومبیل داده ها چه چیزهایی هستند؟

- آیا همه داده ها به یک اندازه اهمیت دارند؟

در پاسخ به سئوال اول، داده های یک مدرسه عبارت خواهند بود از: مدیران، معلمین و کارکنان مدرسه، تجهیزات، فضای فیزیکی، اطلاعات علمی و تجربی، کتاب های درسی، قوانین و مقررات آموزشی، دانش آموزان و بسیاری از عوامل دیگر. یعنی همه این چیزها بعنوان ورودی وارد سیستم مدرسه می شوند و در داخل سیستم این عوامل به نحوی با هم ترکیب می شوند تا خروجی های سیستم بوجود آید. بعنوان تمرین مي توانيد در مورد ورودي ها يا داده های مغازه یا اتومبیل، سازمان تامین اجتماعی و یا هر سیستم دیگری بیاندیشید.

در پاسخ به سئوال دوم نیز باید گفت برخی از داده ها با توجه به نوع و ماهیت سیستم، نسبت به سایر داده ها از اهمیت بیشتری برخوردارند، بعنوان مثال نیروی انسانی در بسیاری از سیستم ها از اهمیتی به مراتب بیشتر از سایر داده های سیستم برخوردار است. انسان با نگرش و توانمندی خاصی که دارد می تواند نقش های سازنده و یا بازدارنده در سیستم ایفا کند و پویایی و تحرک سیستم یا ایستائی و انجماد آن را باعث شود. یعنی در یک سیستم اجتماعی مثل مدرسه، شهرداری یا بیمارستان مهمترین ورودی ها و به عبارتی مهمترین سرمایه آن انسانها می باشند و هر چقدر مهارت ها و کیفیت این افراد بالاتر باشد سیستم از توانمندی و امتیاز بیشتری برخوردار خواهد بود.

لازم به ذکر است در میان انسانهایی که در یک سیستم مشغول به فعالیت هستند، "مدیران" مهمترین نقش را در پویایی و موفقیت و یا رکود و شکست سیستم ایفا می کند.

در یک خانواده، مغازه، شرکت، سازمان و یا جامعه نقش مدیریت قابل مقایسه با هیچکدام از داده های دیگر نمی باشد. در یکی از کتابها تعبیر جالبی از مدیریت نموده و آن را "شاه بیت غزل هستی" توصیف کرده بودند. در هر حال با اندکی دقت در احوال و وضعیت سیستم های اطرافمان می توان به نقش انکار ناپذیر مدیریت آنها پی برد.

 

منتشر شده در  هفته نامه تامین (نشریه داخلی سازمان تامین اجتماعی)  – شماره: 796 - مورخ 94-1-25